به گزارش گروه ترجمۀ خبرگزاری حوزه، مولوی روحالامین، پژوهشگر اسلامی و رئیس مؤسسه آیمای هند، در گفتوگو با خبرگزاری حوزه، تأکید کرد که زندگی و سیره امیرالمؤمنین حضرت علی علیهالسلام فراتر از میراث تاریخی است و میتواند راهنمای عملی برای رهبری و مدیریت جامعه امروز باشد. و عدالتمحوری، مسئولیتپذیری و ایستادگی در برابر ظلم از برجستهترین آموزههای نهجالبلاغه و نمونههای بیبدیل این الگو است.
شما امیرالمؤمنین حضرت علی علیهالسلام را چگونه بهعنوان «رهبر ایدهآل اسلامی» توصیف میکنید؟
روحالامین: پیش از هر چیز از خبرگزاری حوزه بهخاطر فراهم آوردن این فرصت سپاسگزاری میکنم. حضرت علی علیهالسلام صرفاً یک حاکم سیاسی نبودند؛ ایشان الگویی زنده از رهبری مبتنی بر عدالت و تقوا بودند. سه ویژگی برجسته در حکومت ایشان قابل تأمل است:
۱. رهبری بر اساس تقوای الهی: حضرت علی علیهالسلام بارها تأکید میکردند که «رهبری باید با تقوای عمیق نسبت به خداوند همراه باشد» و هر تصمیمی در چارچوب پرهیزگاری و عدالت الهی اتخاذ شود.
۲. ارتباط نزدیک با مردم: آن حضرت شخصاً به بازار میرفتند، نرخها را بررسی میکردند و از مشکلات و نیازهای مردم مطلع میشدند. این تعامل مستقیم، پشتوانهای برای تصمیمگیریهای عادلانه و پاسخگویی به نیازهای جامعه فراهم میکرد.
۳. تعهد و مسئولیتپذیری: حضرت علی علیهالسلام فرمودهاند: «قبل از شنیدن ناله فرد ضعیف، حاکم باید از مقام خود استعفا دهد.» این رویکرد، مسئولیتپذیری و حساسیت اجتماعی ایشان را نشان میدهد.
در حکومت حضرت علی علیهالسلام، عدالت تا چه حد محور اصلی سیاستها بود؟
روحالامین: عدالت ستون فقرات حکومت آن حضرت بود. یکی از اسناد تاریخی برجسته، نامه حضرت علی علیهالسلام به مالک اشتر است که در آن به صراحت آمده: «در اموری که علم ندارید، از دخالت بپرهیزید.» این نامه نشان میدهد که عدالت نه فقط در میان دوستان و پیروان، بلکه حتی نسبت به دشمنان نیز رعایت میشد.
برای مثال، یک بار زره حضرت علی علیهالسلام در مغازه یک یهودی پیدا شد. وقتی قضیه در دادگاه مطرح شد و اثبات خلاف صورت نگرفت، حتی با وجود اینکه قاضی از منصوبان حضرت علی علیهالسلام بود، رأی به نفع یهودی صادر شد و آن حضرت بدون هیچ اعتراضی آن را پذیرفتند. این نمونهای آشکار از رعایت کامل عدالت و احترام به قانون است.
حکومت حضرت علی علیهالسلام نمونهای کمنظیر از رهبری الهامبخش، رعایت تقوا، ارتباط مستقیم با مردم و پایبندی به عدالت است که نه تنها در تاریخ اسلام بلکه در جهان امروز نیز الگوی مطلوب یک رهبر و حاکم انسانی به شمار میرود. این سبک حکمرانی، نشان میدهد که عدالت و اخلاق در سیاست میتواند بهعنوان ستون محکم یک جامعه پویا و منصفانه عمل کند.
حضرت علی علیهالسلام چگونه توازن اقتصادی و عدالت اجتماعی را در حکومت خود حفظ میکردند؟
روحالامین: حضرت علی علیهالسلام بارها تأکید میکردند: «اموال کشور امانتی از جانب خداوند است.» ایشان با همین دیدگاه، نظام توزیع عادلانه از خزانه عمومی (بیتالمال) را برقرار کردند. حتی در تخصیص بودجه برای اعضای خانواده نیز همان اصول عدالت رعایت میشد.
برای مثال، زمانی که برادر حضرت علی علیهالسلام تقاضای سهم بیشتری کرد، آن حضرت فرمودند: «آیا میخواهی حقوق مردم ضایع شود؟» ایشان سهم ویژهای برای اقشار آسیبپذیر جامعه مانند مستمندان، یتیمان و بیوهها در نظر گرفته بودند و عدالت و انصاف را در تمام سطوح حاکمیت اعمال میکردند.
به نظر شما، آموزههای اقتصادی و اجتماعی حضرت علی علیهالسلام در شرایط امروز، به ویژه در کشورهای اسلامی، چه میزان قابل استفاده است؟
روحالامین: این آموزهها فوقالعاده کاربردی و راهگشا هستند. اگر روسای دولتها امروز، نامههای سیاستگذاری حضرت علی علیهالسلام را مطالعه و به آن عمل کنند، میتوانند فساد، استبداد و نابرابری را تا حد زیادی کاهش دهند. ایشان میفرمودند:
اگر حاکم مستبد باشد، کشور نابود میشود، به اعتماد مردم خیانت نکن، وگرنه سقوطت حتمی است، این اصول، پیامهایی جهانی برای رهبران امروز است و نشان میدهد که حاکمیت بدون رعایت عدالت و اخلاق، پایدار نخواهد بود.
به نظر شما، برجستهترین ویژگی شخصیتی حضرت علی علیهالسلام که امروز رهبران میتوانند از آن بهره بگیرند چیست؟
روحالامین: سه خصیصه مهم حضرت علی علیهالسلام همیشه قابل الگوبرداری است:
۱.دانش و خردمندی: حضرت علی علیهالسلام به عنوان «بابالعلم» یا «دروازه دانش» شناخته میشدند و تمامی تصمیمات حکومتی خود را با بهرهگیری از علم، آگاهی و تفکر عمیق اتخاذ میکردند. این رویکرد نشاندهنده اهمیت دانش در رهبری و اداره جامعه است.
۲. شجاعت و ایستادگی در برابر ناعدالتی: شجاعت آن حضرت در مقابله با ظلم و ناعدالتی بینظیر بود. برای مثال، در جنگ صفین زمانی که سپاه مخالف دسترسی به آب را مسدود کرده و سربازان تشنه بودند، حضرت علی علیهالسلام فرمودند: «آب حق همه است» این تصمیم، نمونهای از شجاعت اخلاقی و پایبندی به عدالت حتی در شرایط بحرانی است.
۳. عدالت و بزرگمنشی: نگاه حضرت علی علیهالسلام به عدالت و رفتار بزرگمنشانه، الگویی کمنظیر برای رهبری امروز است. رعایت انصاف و احترام به حقوق دیگران، حتی در مواجهه با دشمنان، درسهای مهمی برای مدیران و رهبران جهان ارائه میدهد و نشان میدهد که قدرت بدون عدالت و اخلاق، پایدار نخواهد بود.
نسل جوان چگونه میتواند از زندگی و سیره امیرالمؤمنین حضرت علی علیهالسلام الهام بگیرد؟
روحالامین: نسل جوان ابتدا باید نهجالبلاغه، یکی از برجستهترین آثار ادبی و فلسفی جهان، را مطالعه کند. حضرت علی علیهالسلام همیشه «دوست جوانان» بودند و به توانایی، استعداد و انرژی نسل نو باور داشتند. از زندگی و سیره ایشان میتوان سه درس اساسی گرفت:
۱. رهبری یعنی مسئولیتپذیری، نه راحتطلبی: حاکمیت و قدرت هرگز ابزاری برای آسایش شخصی نیست، بلکه توأم با تعهد و پاسخگویی به مردم است.
۲. دانش و علم پیشنیاز قدرت است: بدون آگاهی و خرد، قدرت میتواند به خطرناکترین ویرانیها منجر شود.
۳. بزرگترین جهاد، ایستادگی در برابر استبداد و دفاع از حقیقت است: مواجهه با ظلم و قدرتهای خودکامه نیازمند شجاعت و پایبندی به اصول اخلاقی است.
سخن پایانی
الگوی رهبری و حکومت حضرت علی علیهالسلام صرفاً یک میراث تاریخی نیست؛ بلکه برای جهان امروز یک راهنمای عملی و حیاتی در سیاست و اداره جامعه به شمار میرود. سیره و زندگی ایشان نشان میدهد که حکومت اسلامی زمانی پایدار و موفق خواهد بود که با انسجام میان عدالت، انساندوستی و خردمندی اداره شود. آموزههای علوی ثابت میکند که رهبری الهی و اخلاقی میتواند الگویی بیبدیل برای ایجاد جامعهای عادلانه، انسانی و پویا فراهم آورد.
نظر شما